بەشی نۆیەم...  دیمانە لەگەڵ د. عرفان مستەفادا

کورد و مۆدێرنیتێ

پاشکۆی کتێبی  کوردبوون و ناسیۆنالیزم

وه‌ك چۆن دیكارت ده‌ڵێت عه‌قڵ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ هه‌موو مرۆڤێكدا هه‌یه‌، بنه‌مای داهێنانی نه‌ریتیش له‌ هه‌موو مرۆڤێكدا هه‌یه‌و شیانی چالاكبوونه‌. كاتێكیش چالاك ده‌بێت ئه‌و مرۆڤه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و شیوازه‌ له‌ ژیان و نه‌ریته‌كانی كه‌ له‌ منداڵییه‌وه‌ له‌ ناویدا چێنراون هه‌ست به‌ نامۆبوون بكات و بكه‌وێته‌ بیركردنه‌وه‌ له‌وه‌ی ئه‌و نه‌ریتانه‌ له‌ كوێوه‌ هاتوون؟ ئایا ئه‌و ده‌توانێت نه‌ریتێك بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ژیانی خۆی دابهێنێ؟ مرۆڤ له‌ هه‌ر شوێنێك بێت بكه‌وێته‌ ناو ئه‌و نامۆبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و ژیانه‌ ته‌قلیدیه‌و نه‌ریته‌ ناعه‌قڵانیه‌كانیدا، ئه‌وه‌ ئه‌و بنه‌مایه‌ له‌ ناویدا كارا ده‌بێت كه‌ نه‌ریته‌ نوێكان لێیه‌وه‌ په‌یدا ده‌بن.

گه‌ر مۆدێرنیتێی ئه‌وروپی به‌و ئاراسته‌دا بڕۆشتایه‌ كه‌ دیكارت و فه‌یله‌سوفانی ئه‌ڵمان نه‌خشه‌یان بۆ كیشابوو، ئه‌وه‌ ده‌كرا بڵێین شارستانیه‌تی رۆژئاوا ره‌وتێكی مێژوویی ته‌واو جیاوازی هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ره‌وتی بۆ نموونه‌ شارستانیه‌تی مه‌سیحیدا یان شارستانیه‌تی ئیسلامیدا. چونكه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌و هێزه‌ نه‌ریتداهێنه‌ كه‌ له‌سه‌رده‌می دیكارتدا له‌ ناو رۆژئاواییه‌كاندا كارابووه‌ و كه‌وته‌ داهێنانی نه‌ریته‌ نوێكانی خۆی، ئه‌وه‌ هه‌ر به‌ كارایی ده‌مایه‌وه‌و ئه‌و كاته‌ له‌بری ئه‌وه‌ی نه‌ریته نوێكانی خۆی وه‌ك نه‌ریتی پیرۆزو هه‌تاهه‌تایی  به‌سه‌ر میلله‌تانی ده‌ره‌وه‌ی خۆیدا بسه‌پێنێ ، كۆمه‌كی ئه‌و میلله‌تانه‌ی ده‌كرد تا ئه‌وانیش ئه‌وهێزه‌ نه‌ریتداھێنه‌ له‌ خۆیاندا كارابكه‌ن و نه‌ریته‌ نوێكانی خۆیان دابهێنن وكۆتای به‌ نه‌ریته‌ كۆنه‌كانیان بهێنن.

نه‌ریتی نوێ بۆ هه‌ر میلله‌تێك ئه‌و نه‌ریتانه‌ن ئه‌و هێزه‌ نه‌ریتداهێنه‌ی ناو خۆی دایان ده‌هێنێت نه‌ك ئه‌و نه‌ریتانه‌ی كه‌ له‌ میلله‌تێكی تری وه‌رده‌گرێت و ده‌یانخاته‌ شوێنی نه‌ریته‌ كۆنه‌كانی خۆی.

نه‌ریتی نوێی هیچ میلله‌تێك بۆ میلله‌تێكی تر نوێ نییه‌، نه‌ریتی نوێ ته‌نها بۆ ئه‌و میلله‌ته‌ نوێیه‌ كه‌ خۆی بۆ خۆی دایهێناوه‌، چونكه‌ ته‌نها ئه‌و نه‌ریتانه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و هوشیارییه‌دا هه‌مئاهه‌نگن كه‌ به‌ بوونی خۆی هه‌یه‌تی. بۆیه‌ هه‌موو نه‌ریتێكی نوێ هه‌رده‌بێت لۆكاڵی بێت و نابێت جیهانی بێت.

هه‌ر نه‌ریتێك بیه‌وێت خۆی جیهانی بكاته‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌یه‌وێت له‌ نه‌ریتیكی راگوزه‌ری سه‌رده‌مێكه‌وه‌ خۆی بكات به‌ نه‌ریتێكی هه‌میشه‌یی و هه‌تاهه‌تایی. ئه‌مه‌ش له‌ راستیدا به‌رهه‌می په‌ككه‌وتنی ئه‌وهێزه‌ نه‌ریتداهێنه‌یه‌ كه‌ سه‌رچاوه‌ی په‌یدابوونی ئه‌و نه‌ریته‌یه‌.‌

كاتێك میلله‌تێك نه‌ریته‌ داهێنراوه‌كانی خۆی جیهانی ده‌كاته‌وه‌ و میلله‌تانی تر ناچار ده‌كات به‌ وه‌رگرتنیان یان رێگری ناكات له‌وه‌ی میلله‌ته‌كانی تر ئه‌و نه‌ریتانه‌ وه‌ربگرن ئه‌وه‌ هه‌م ئه‌و هێزه‌ نه‌ریتداهێنه‌‌ له‌ خۆیدا له‌ كار ده‌خات و هه‌م له‌و میلله‌تانه‌ششدا له‌ كاری ده‌خات كه‌ نه‌ریته‌كه‌ی خۆی به‌سه‌ریاندا ده‌سه‌پێنێ.

 پاراستنی كارایی ئه‌و بنه‌مایه‌ كه‌ میلله‌تێك له‌ تازبوونه‌وه‌یه‌كی هه‌میشه‌یدا ده‌هێڵێته‌وه‌، له‌و میلله‌ته‌ ده‌خوازێت ئه‌و نه‌ریتانه‌ی خۆی وه‌ك كۆمه‌ڵه‌ نه‌ریتێكی تایبه‌ت به‌ خۆی ببینێت و وه‌ك نه‌ریتێك نه‌یان بینێ كه‌ باشن بۆ میلله‌ته‌كانی تر. واته‌ ئه‌و بنه‌مایه‌ لێی ده‌خوازێت وا نه‌ریته‌كانی خۆی ببینێ كه‌ لۆكاڵین و جیهانی نیین، بۆیه‌ ده‌بێت خۆی رێگری له‌وه‌ بكات كه‌ جیهانی بكرێنه‌وه‌.

ئه‌و میلله‌ته‌ له‌ بری ئه‌وه‌ی بانگهێشتی میلله‌ته‌كانی تر بكات بۆ گواستنه‌وه‌ی نه‌ریته‌كانی خۆی دوا له‌ میلله‌ته‌كانی تر ده‌كات كه‌ ئه‌وانیش ئه‌و هێزه‌ نه‌ریتداهێنه‌‌ له‌ ناو خۆیاندا كارا بكه‌ن و نه‌ریته‌ نوێكانی خۆیان دابهێنن. ئه‌مه‌ له‌راستیدا مانه‌وه‌یه‌ له‌ ناو مۆدێرنیتێدا.

ئه‌وه‌ی كه‌ مۆدێرنه‌ نه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ داهاتوودا هه‌یه‌و نه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ رابردوودا هه‌یه‌ به‌ڵكو ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و میلله‌ته‌ له‌و سه‌رده‌مه‌ی خۆیدا وه‌ك نه‌ریتێكی نوێ دایده‌هێنێ بۆ خۆی و نه‌وه‌كانی دواتر گه‌شه‌ی پێده‌ده‌ن تا كامڵ ده‌بێت و كۆتایی پێدێت. مۆدیرنیتێ به‌م مانایه‌ بوونی له‌ ناو ژیانی نه‌وه‌یه‌كی میلله‌تێكدایه‌ كه‌ خۆی هه‌م به‌شداره‌ له‌ داهێنانی نه‌ریته‌كانی ئه‌و ژیانه‌و هه‌م به‌شدار له‌ كارپێكردنیاندا. به‌ مانا كانتییه‌كه‌ی هه‌م یاساداڕێژه‌ره‌و هه‌م جێبه‌جێكاری یاساكانیشه‌.

به‌ بێ ئاماده‌بوونی ئه‌وهێزه‌ نه‌ریتداهێنه‌ هیچ میلله‌تێك‌ ناكه‌وێته‌ ناو مۆدێرنێتێی راسته‌قینه‌وه‌ با ئه‌و نه‌ریتانه‌ش كه‌ ژیانیان پێده‌كات له‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی سه‌روومرۆیی وه‌رگرتبن

له‌مه‌ی سه‌روه‌ ده‌گه‌ین به‌وه‌ی بیرمه‌نده‌ فه‌رنسیه‌كان مانایه‌كی ره‌گه‌زییان داوه‌ به‌ مۆدێرنیتێ و به‌وه‌ی ده‌زانن كه‌ شێوازێكه‌ له‌ ژیان كه‌ رۆژئاواییه‌كان دایانهێناوه‌و ئه‌م شێوازه‌ له‌ ژیان دوایین شێوازی ژیانه‌ و كامڵترینیشیانه‌، بۆیه‌ ده‌بێت هه‌موو میلله‌ته‌ جیاوازه‌كانی جیهان واز له‌و شێوازه‌ له‌ ژیان بهێنن كه‌ خۆیان داینهێناوه‌ بۆ خۆیان و ئه‌و شێوازه‌ بۆ ژیان له‌ رۆژئاوا وه‌رگرن كه‌ له‌ دواییه‌وه‌ مرۆڤایه‌تی هیچ شێوازێكی تر بۆ ژیان داناهێنێ.

به‌ڵام فه‌یله‌سوفانی ئه‌ڵمان مانایه‌كی تریان به‌ مۆدێرنیتێ داوه‌ كه‌ ره‌گه‌زی نییه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌: له‌ ناو هه‌موو میلله‌تێكدا هێزێك بۆ نه‌ریتداهێنان هه‌یه‌ و هه‌تا مرۆڤایه‌تیش مابێت ئه‌و هێزه‌ له‌ باریدا هه‌یه‌ نه‌ریتی نوێ بۆ ئه‌و میلله‌ته‌ دابهێنێت و مۆدیرنیتێش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ر میلله‌تێك له‌ ڕێگه‌ی ئه‌وهێزه‌ نه‌ریتداهێنه‌ی خۆیه‌وه‌ خۆی نه‌ریته‌كانی خۆی دابهێنێ و هه‌ر خۆیشی جێبه‌جێیان بكات. له‌مه‌وه‌یه‌ كه‌ كانت ده‌ڵێت مرۆڤ خۆی ده‌بێت له‌ هه‌مان كاتدا داڕێژه‌ری یاساكان و جێبه‌جێكاری یاساكانیش بێت.

دوای رۆشنكردنه‌وه‌ی ئه‌م دوو مانایه‌ی مۆدێرنیتێ ده‌توانین وه‌ڵامی پرسیاره‌كه‌ بده‌ینه‌وه‌. پرسیاره‌كه‌ ده‌كرێت به‌م شێوه‌یه‌ش بكرێت: كێشه‌یه‌ له‌ نێوان كوردوو مۆدێنێتێدا هه‌یه‌ ئایا خه‌تاكه‌ هی مۆدێنێتێیه‌ یان خه‌تاكه‌ هی كورده‌؟. له‌ كاتێكدا رۆشنبیرانی كورد خه‌تاكه‌ به‌ هی كورد ده‌زانن و ره‌خنه‌ له‌ كورد ‌ده‌گرن به‌وه‌ی كه‌ بۆ نه‌ریته‌كانی مۆدێرنیتێی رۆژئاواییه‌ ده‌ستبه‌رداری نه‌ریته‌ كۆنه‌كانی خۆی نابێت، هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ وایكردووه‌ كه‌ ده‌وڵه‌تی نه‌بێت و له‌ ده‌ره‌وه‌ی مێژوو بێت.

ئه‌و بۆچوونه‌ كه‌ ئۆباڵی بێده‌وڵه‌تی و نه‌بوونی كورد له‌ ناو مێژوودا ده‌خاته‌ ئه‌ستۆی كورد له‌ دوای نه‌وه‌ده‌كانه‌وه‌ له‌ باشور سه‌رهه‌ڵده‌دات. ئه‌و رۆشنبیرانه‌ی باشور كه‌ كوردیان وا پێناسه‌ كرده‌وه‌ میلله‌تێكی كێوییه‌و‌ هه‌ر به‌ یاساكانی سروشت ژیان ده‌گوزه‌رێنی نایه‌وێت بێته‌ ناو ژیانی مۆدێرنه‌وه‌، پشتیان به‌پێناسه‌كردنه‌كه‌ی بیرمه‌ندانی فه‌ره‌نسی بۆ مۆدێرنیته‌ به‌ستووه. تا ئێستاش ئه‌وان گوێزه‌ره‌وه‌یه‌كی خراپی ئه‌و تێروانینه‌ فه‌رنسیه‌ن كه‌ بۆ مۆدێرنیتێ و پۆست مۆدێرنێتێ هه‌یه‌. هه‌ر به‌هۆی ئه‌مه‌شه‌وه‌ وا په‌یوه‌ندی نێوان كوردو مۆدێرنێتێیان لێكداوه‌ته‌وه‌ كه‌ كورد دژی مۆدیرنیتێیه‌و به‌هیچ شێوه‌یه‌ك نایه‌وێت ده‌سته‌به‌رداری نه‌ریته‌كانه‌كانی خۆی ببێت و نه‌ریته‌ رۆژئاواییه‌ مۆدێرنه‌كان وه‌رگرێت تا بێته‌ ناو مێژووه‌وه‌، بۆیه‌ مه‌حكومه‌ به‌وه‌ی هه‌ر له‌ دۆخه‌ كێوییه‌كه‌ی خۆیدا بمێنێته‌وه‌ كه‌ ئه‌وان ناویان نابوو دۆخی مانه‌وه‌.

ئه‌وان سه‌رتا بانگێهیشتیان بۆ مۆدێرنیتێی ئه‌ده‌بی ده‌كرد و پێیان وابوو ئه‌و ئه‌ده‌بیاته‌ كوردییه‌ مۆدێرنه‌ كه‌ به‌ر له‌وان هه‌یه‌ ئه‌ده‌بیاتێكی مۆدێرن نییه‌و به‌رهه‌مھێنه‌رانی ئه‌و ئه‌ده‌بیاته‌ ئه‌ده‌بیاته‌كه‌ی خۆیان وا پێناسه‌كردووه‌ته‌وه‌ كه‌ مۆدێرنه‌. هێرشه‌كه‌شیان بۆسه‌ر ئه‌و شاعیرانه‌ بوو كه‌ له‌ هه‌شتاكاندا سه‌ده‌ی پێشوودا له‌ ژێر ناوی مۆدێرنیتێ هه‌وڵی تازكردنه‌وه‌ی شیعرو ئه‌ده‌بیاتی كوردییان له‌ باشور دابوو.

به‌پێی بۆ چوونی ئه‌و رۆشنبیرانه‌ ئه‌و ئه‌ده‌بیاته‌ی له‌ كۆتایی حه‌فته‌كان و سه‌ره‌تای هه‌شتاكاندا به‌ناوی مۆدێرنیتێوه‌ نوسراوه‌ ناكه‌وێته‌ ناو مۆدێرنێته‌وه‌و ئه‌و شیعرانه‌ی ئه‌وان به‌رهه‌می مۆدێنیتێیه‌كی ساخته‌ن. به‌ڵگه‌شیان بۆ ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ بوو كه‌ ئه‌و ئه‌ده‌بیاته‌ سنوره‌ ناوچه‌ییه‌كه‌ی خۆی كه‌ شاری هه‌ولێره‌ تێنه‌په‌ڕاندووه‌ نه‌یتوانیووه‌ وه‌ك ئه‌ده‌بیاتی مۆدێرن زاڵ ببێت به‌سه‌ر شێوازه‌ ئه‌ده‌بییه‌ ناوچه‌ییه‌كانی تردا و یه‌كڕه‌نگیه‌ك له‌ شێوازی ئه‌ده‌بیاتی كوردیدا دروست بكات.

لێره‌دا پێوه‌ری ئه‌وان بۆ مۆدێرنیتێی ئه‌ده‌بی زاڵبوونی شێوازێكی ئه‌ده‌بی بوو به‌سه‌ر هه‌موو شێوازه‌ ئه‌ده‌بییه‌كانی ناوچه‌كانی تری كوردستاندا. ئه‌مه‌ش دووپاتكردنه‌وه‌ی هه‌مان بۆچوونی ره‌گه‌زخوازانه‌ی بیرمه‌نده‌ فه‌رنسیه‌كانی وه‌ك بۆدریاره‌ بۆ مۆدێرنێتێ.

مۆدێرنیتێ لای ئه‌م رۆشنبیرانه‌ ده‌چێته‌ دۆخێكی ره‌گه‌زییه‌وه‌‌ بۆ سه‌پاندنی شێوازی ئه‌ده‌بی خۆیان نه‌ك به‌سه‌ر شێوازه‌ ئه‌ده‌بییه‌كانی باشوردا به‌ڵكو به‌سه‌ر شێوازه‌ ئه‌ده‌بیه‌كانی پارچه‌كانی تری كوردستانیشدا، هه‌ر بۆ سه‌رگرتنی ئه‌و پرۆژه‌یه‌ ئه‌و رۆشنبیرانه‌ له‌ ساڵانی پێشوودا كه‌مپینێكیان بۆ ستانداردكردنی ئه‌و زمانه‌ ئه‌ده‌بییه‌ كرد كه‌ خۆیان پێیان ده‌نوسی تا له‌ ڕیگه‌ی حكومه‌ته‌وه‌ بكرێت به‌ زمانی خوێندن ونوسین نه‌ك هه‌ر له‌ باشوردا به‌ڵكو له‌ سه‌رانسه‌ری كوردستاندا.

ئه‌وان هه‌م له‌وه‌دا شكستیان هێنا كه‌ شێوازه‌ ئه‌ده‌بیه‌كه‌ی خۆیان كه‌ شێوازێكی ناوچه‌یی بوو له‌ شێوازێكی ناوچه‌ییه‌وه‌ بكه‌ن به‌ شێوازێكی سه‌رتاسه‌ری هه‌م شكستیان هێنا له‌وه‌د‌ ئه‌و زمانه‌ی پێیان ده‌نوسی ستاندارد بكرێت و له‌ رێگه‌ی هێزه‌وه‌ بكرێت به‌ زمانی خوێندن و نوسینی ناوچه‌ جیاجیاكانی باشور.

شێوازه‌ ئه‌ده‌بیه‌كه‌ی ئه‌وان هه‌ر له‌ چوارچێوه‌ی شاری سلێمانیدا وه‌ك شێوازێكی ناوچه‌یی ئه‌ده‌بیاتی كوردی مۆدێرن مایه‌وه‌ و شێوازه‌ ئه‌ده‌بیه‌كه‌ی هه‌ولێریش درێژه‌ی به‌ ته‌مه‌نی خۆیدا، وه‌ك زمانی نوسینیش ئه‌و زمانه‌ی ئه‌وان ئه‌ده‌بیاته‌كه‌ی خۆیان پێیده‌نوسن هه‌ر له‌ سنوره‌ ناوچه‌ییه‌كه‌ی خۆی مایه‌وه‌و بادینانیش كه‌ به‌ بادینی ده‌یانخوێندو ده‌یانوسی هه‌ر له‌سه‌ر خوێندن و نوسین به‌ زمانه‌كه‌ی خۆیان به‌رده‌وام بوون.

شكستهێنانی ئه‌و رۆشنبیرانه‌ له‌ پرۆژه‌ی سه‌پاندنی نه‌ر‌یته‌ زمانی و ئه‌ده‌بیه‌كه‌ی خۆیان به‌سه‌ر ناوچه‌كانی تردا مانای ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئه‌وان له‌ كاره‌ ئه‌ده‌بیه‌كانی خۆیاندا شكستیان هێناوه‌و نه‌ینتوانیووه‌ ده‌قی ئه‌ده‌بی سه‌ركه‌وتوو بنوسن، ئه‌شێ هه‌ر به‌رهه‌مێكی ئه‌ده‌بێ كه‌ سه‌ر به‌ نه‌ریتێكی ناوچه‌یی ئه‌دبیاتی مۆدێرن بێت‌ له‌ كوردستانداو وه‌ربگێڕێت بۆ زمانه‌كانی جیهان و نۆبڵیش به‌ده‌ست بهێنی، به‌ بوونی به‌ رۆمانێكی جیهانی ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌ینێ كه‌ نه‌ریتی زمانی و ئه‌ده‌بی ئه‌و رۆمانه‌ جیهانییه‌و ناوچه‌یی نییه‌، گه‌ر نه‌ریته‌كانی په‌یدابوونی ئه‌و رۆمانه‌ جیهانی بن ده‌بێت ئه‌و نه‌ریته‌ زمانییه‌ی كه‌ رۆمانه‌كه‌شی پێ نوسراوه‌ جیهانی بێت له‌ كاتێكدا نه‌ریته‌ زمانیه‌كه‌ نه‌ریتێكی ناوچه‌یی كوردییه‌و ته‌نانه‌ت نه‌ریتێكی نه‌ته‌وه‌یی و سه‌رتاسه‌ریش نییه‌. نوسینی رۆمانێك یان شیعرێك به‌ ته‌كنیكێكی به‌رز نه‌ جیهانبینی رۆمانووسه‌كه‌ له‌ جیهانبینیه‌ ناوچه‌ییه‌كه‌ی خۆی ده‌رده‌كات نه‌ ئه‌و زمانه‌ش كه‌ پێی نوسیووه‌ له‌زمانێكی ناوچه‌ییه‌وه‌ ده‌یكات به‌زمانێكی سه‌رووناوچه‌یی.

 شكستهێنانی ئه‌و پرۆژه‌یه‌ی ئه‌وان لای ئه‌وان شكستهێنانی مۆدێرنیتێ نه‌بوو به‌ڵكو شكستهێنانی كوردبوو له‌به‌رده‌م مۆدێرنیتێدا، چونكه‌ ئه‌وه‌ ناوچه‌ كوردییه‌كانن هه‌ریه‌كه‌یان ده‌ستی به‌ زمان و شێوازه‌ ئه‌ده‌بیه‌كه‌ی خۆیه‌وه‌ گرتووه‌و قبوڵی ئه‌وه‌ ناكان زمان و شێوازێكی سه‌رتاسه‌ری جێگه‌ی زمان و شێوازه‌ ناوچه‌ییه‌كان بگرێته‌وه‌.

گه‌ر مۆدێرنیتێ زاڵبوونی نه‌ریتێكی زمانی وئه‌ده‌بیی ناوچه‌یی بێت به‌سه‌ر نه‌ریته‌ زمانی و ئه‌ده‌بیه‌كانی ناوچه‌كانی تردا ئه‌وه‌ واقعی كورد پێمان ده‌ڵێت: كورد به‌ هه‌ر ناوێكه‌وه‌ بێت قبوڵی ئه‌م‌ یه‌ك نه‌ریتییه‌ ناكات و په‌یڕه‌وی له‌ فره‌نه‌ریتی ده‌كات. ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یێنێ‌ كورد دژی مۆدێرنیتێیه به‌ مانا ره‌گه‌زخوازییه‌‌ فه‌ره‌نسیه‌كه‌ی‌ ئیتر مۆدێرنیتێی ئه‌ده‌بی و هونه‌ری بێت یان مۆدێرنیتێتێی سیاسی و كولتوری.

رۆشنبیره‌كان له‌ودا راستن كه‌ كورد قبوڵی ئه‌و مۆدێرنیتێیه‌ ناكات كه‌ ئه‌وان خه‌ونیان پێوه‌ ده‌بینی، به‌ڵام ئه‌مه‌ مانایا ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ قبووڵی مۆدێرنیتێ به‌ مانا مرۆییه‌ ناڕه‌گه‌زییه‌كه‌ ناكات. به‌ڵام كورد چه‌ند دووربێت له‌ مۆدێرنیتێی ره‌گه‌زییه‌وه‌، ئه‌وه‌نده‌ نزیكه‌ له‌ مۆدێرنیتێی مرۆییه‌وه‌.

بۆ روونكردنه‌وه‌ی ئه‌مه‌ ده‌بێت به‌ شێوه‌یه‌كی تر ئه‌و دوو مه‌به‌سته‌ كه‌ له‌ رێگه‌ی وشه‌ی مۆدێرنیتێوه‌ ده‌رده‌بڕێن دارێژینه‌وه‌. مۆدێرنیتێی ره‌گه‌زی پێمان ده‌ڵێت: ده‌ستبه‌رداری نه‌ریته‌ كۆنه‌كه‌ی خۆت ببه‌ و ئه‌و نه‌ریته‌ نوێیه‌ جێبه‌جێبكه‌ كه‌ له‌ ململانێێ نه‌ریته‌كاندا زاڵترینیانه‌. به‌ڵام مۆدێرنیتێی مرۆیی پێمان ده‌ڵێت: ئه‌و نه‌ریته‌ نوێیه‌ جێبه‌جێ بكه‌ كه‌ خۆت داتهێناوه‌.

با بزانین كورد له‌ مێژودا په‌یڕه‌وی له‌ كام له‌ دوو فرمانه‌ كردووه‌؟ كاتێك ئێمه‌ ده‌گه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ مێژووی په‌ره‌سه‌ندنی نه‌ریته‌ كوردییه‌كان و مامه‌ڵكردنی كورد له‌سه‌رده‌مه‌ جیاجیاكاندا له‌گه‌ڵ نه‌ریته‌ زاڵه‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مانه‌دا له‌وه‌ تێده‌گه‌ین كورد هه‌میشه‌ به‌لای ئه‌ودا رۆشتووه‌ به‌پێی فرمانی مۆدێرنیتێی مرۆیی هه‌ڵسوكه‌وت بكات واته‌ ئه‌و فرمانه‌ی كه‌ ده‌ڵێت: ئه‌و نه‌ریته‌ نوێیه‌ جیبه‌جێ بكه‌ كه‌ خۆت داتهێناوه‌.

 درێژەی هەیە ...