دیوانی نوێی شیعره‌کانی سه‌ید کامیل ئیمامی (ئاوات)

نووسین و ئاماده‌کردنی:á ئه‌نوه‌ر سوڵتانی

 شیعری ژمارە ١٨١

پاڕانەوە

 

 

سەگێکی دەمڕەشی بێ کەڵپە، پیر و کوڵکن و نووزن                                                                       دەسووڕێ خوێڕییه، کۆڵان به کۆڵان، سەد کون و قوژبن
چڵێس و گورگەمێش و بێ‌وەڕ و بێ‌پاسی هەروەک من
[1]
            به کاری چی دێ یاڕەب! غەیری بەخشین و قەبووڵ کردن؟
            بەغەیری پەت له ئەستۆ خستن و بۆ دەرکی خۆ بردن!

بە تۆ نازیوه تا ئێستا، پەتی لەستۆ خه، ڕایکێشە
[2]
ئەگەرچی سەد شتی منداری خوارد وەک پێسته و پێشە
بەڵام موستەوجبی ڕەحمە دڵی پڕدەرد و پڕئێشە
[3]
            بە سەرسەختی ژیاندت ماوەیەک، بۆیه جگەر ڕێشە
            گڵاوه، چی دەگەڵ دێ غەیری بەخشین، پیرەسەی کوڵکن؟

سەگێکه گەرچی بێ‌پاس و وەڕه، ئەمما وەفادارە
بە دار مۆخی دەرێنن، دێتەوه بەردەرکی تۆ، دیارە
له دەرک‌وبانەکەت هەڵناگرێ دەس، چونکه ناچارە
            بە بەردی شوانه‌وێڵەش گەرچی ئەندامی بریندارە
            که خواردی نانی شوانی، دیاره بێ‌قەدره سەگی نەوسن

بچۆ بەردەرکی خاوەن خوان و بەخشین، یانی ئەو زاتە-
ئەوەی خاوەن‌زەمان و مانگ و ساڵ و کات و ساعاتە[4]
نییه وێنە و نەزیری، هەر هەیه و هەر بووشه، ئیسباتە
            بە هیچی دایمەنێ تا داتنەناوه ئەم دەم و ساتە[5]
            که تۆپی، بێ‌ڕەواجه کلکەسووتێ، یانه پاڵ‌کەوتن

ئەتۆش "کامیل"! سەگی، ئەمما سەگی بێ‌کار و بێ‌پاسی
به گۆشتی پیسی مندار خواردنه تۆ وا کەڕ و کاسی[6]
به قوززەڵقورت و دەردت بێ، زگت وەک ماسی هەڵماسی
            عەجەب یانیگرێکی، خاوەن و بێگانه ناناسی
            نیشانەت دەرکەوت، هێندەت نەماوه بۆ دەمی مردن

 

                                    قاقڵاوا، ١٣٦٥ی هەتاوی

 (لاپەڕە ١٢١ و ١٢٢ی چاپی ئەنیسی و ٢٦٣ و ٢٦٤ی چاپی جەعفەر)

_________________________________________________

عینوانی شیعرەکە لە چاپی ئەنیسیدا هەر 'پاڕانەوە'یە.

یەک لەو ٥ پارچە شیعرە پێنج خشتەکییەیە وا لە دیوانی ئاواتدا بەرچاو دەکەوێت. بە ماوەی ٣ ساڵ پێش مەرگی شاعیر گوتراوە و مۆرکی پیری و بێ هیوایی بە ڕوونی بە سەرەوە دیارە.

شیعرێکی ئایینی پاڕانەوە لە خودایە، بەڵام لێرەدا وێدەچێت ئاوات بە تەواوەتی لە خودادا توابێتەوە و نیشانەیەک لە 'خۆ'ی نەمابێتەوە. شاعیر خۆی بە سەگێکی پیری گڵاوی یانیگری بێ کەڵپە... دادەنێت و لە خودا دەخوازێت پەتێک بخاتە ملی و بەرەو دەرکەی خۆی ڕابکێشێت.

ئەوە تەسەووف و باوەڕی 'وحدت الوجود'ی نییە وا لە شاعیر دەکات خۆی بگەیێنێتە ئەو شوێنە کە لە سفر نزیک ببێتەوە. ئەو فەلسەفەیە دیارە غروور و کەلـلەڕەقی لە مرۆڤدا ناهێڵێتەوە بەڵام لە عەینی کاتدا بە شوێنێکییەوە دەبەستێتەوە کە چەشنە شانازییەکی پێدەبەخشێت و هەر بۆیەش ناهێڵێت تووشی حەقارەت بێت. تەسەووف ناتوانێت پاڵنەری شیعرێکی ئەوتۆ بێت بەڵکوو ئەوە ئایینە کاری وای پێدەکات. پەیوەندی مرۆڤ و خودا تەنیا لە ئایینی ئیسلامدا دەتوانێت وا یەک لایەنە و "ئاغا- ڕەعیەتی" بێت.

دیارە لەو پەیوەندییەدا نابێ دیاردەیەکی دیکەشمان لەبیر بچێت ئەویش پیری و ترس لە مردنە بەڵام تەنانەت مردنیش لە ئایینەکانی دیکەدا ئەوەندە جێگەی ترس نییە و چاوەڕوانیی نەکیر و مونکیر لە قووڵایی گۆڕیش، هەر بەشێکن لە فێرکراوەکانی ئایینی ئیسلام.

دەم ڕەش: کەسێ کە چاک نابێژێ (هەنبانە بۆرینە).

کەڵپە: ددانی پێشەوە. کەڵپ ددانی پێشەوەی بوونەوەری غەیری ئینسانە.

کوڵکن: پڕ موو.

نووزن: سەگێک کە هەر دەوەڕێت؛ کینایە لەکەسێک کە پرت وبۆڵەی زۆر دەکات.

چڵێس: نەوسن

گورگەمێش: سەگی زیانی خرۆ، کە پەز دەخوا (هەنبانە بۆرینە)

بێ وەڕ: سەگێک کە بێگانەش ببینێت هەر پێی نەوەڕێت؛ سەگی پیر؛ مرۆڤی بێ کەڵک.

بێ پاس: سەگێک کە پاسی خاوەنەکەشی نادات؛ مرۆڤی بێ خێر.

مندار: حەیوانێک کە پێش ئەوەی چەقۆ بیگاتێ، دەمرێت.

پێشە: ئێسقان

موستەوجیب: شایان، سزاوار، عەرەبییە.

ڕێش: بریندار

گڵاو: زۆر پیس، جێ دەمی سەگ و بەراز (هەنبانە بۆرینە)

پیرە سە: سەگی پیر

مۆخ: مەغزی ئێسقان

خوان: سفرە

 

ئیسباتە: سەلماوە

 

بە هیچی: بە بێهوودەیی

 

تا داتنەناوە ئەم دەم و ساتە: تا نەمردووی

 

تۆپی: مردی. تۆپین، مردنی حەیوانی پیسە (هەنبانە بۆرینە)

 

کلکە سووتێ: کلک ڕاتڵەکاندنی سەگ بۆ کەسێ کە خۆشی دەوێ، بریتی لە ڕیایی و زمان لووسی (هەنبانە بۆرینە)

 

پاڵ کەوتن: ڕاکشان، لێرەدا نیاز لە ڕاکشانی سەگ یان بەشێوەی سەگە

 

کاس: وڕ، گێژ

 

کەڕ و کاس: کەسی گێژ، کەسێک کە باش تێناگات. لە چاپی ئەنیسیدا 'کڕ وکاس' هاتووە.

 

کڕ:  ئارام، بێدەنگ (هەنبانە بۆرینە)

 

قوززەڵقورت: گیاندارێکی بچووکە چوار باڵی هەیە (هەنبانە بۆرینە)

 

ماسی هەڵماسی: زگی ماسی پاش مردنی هەڵدەماسێت، کینایە لە مردنە. جیناسی ناتەواوە و مۆسیقای ناوخۆیی پیتی/س/ ی تێدا هەست پێدەکرێت.

 

یانی: نهێنی

 

یانیگر: سەگێک کە بێ ئەوەی پێت بوەڕێت، دەتگرێ(هەنبانە بۆرینە)

 

بەحری عەرووزیی شیعرەکە:

هزج مثمن سالم: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن

 

[1] چاپی ئەنیسی: بێ پاس هەر وەک من

[2] چاپی ئەنیسی: لەستۆ خرای کێشە. دەبێ هەلەی تایپ بێت

[3] چاپی ئەنیسی: ڕەحمی دلی...

[4] چاپی ئەنیسی: ئەوی خاوەن...

[5] چاپی جەعفەر: بەهیچێ

[6] چاپی ئەنیسی: پێسی.... کڕ وکاسی

 

www.rojhalat.de / www.bokan.de